E leai se mea e sili atu nai lo se pateta fou e tumu i le tino , e mama ma faʻafefe. E ui lava o se kiliva e faʻamamaina lelei e faʻataunuʻu lona lua. Afai oe masani i le faatauina o pateta mai le faleoloa, atonu e te na o sina tofo i ni nai ituaiga masani. A e tuputupu ae oe lava, o loʻo i ai se lalolagi atoa o mea manogi, lanu, foliga, ma lapopoa tatala mo oe. E mafai ona e totoina uma pateta fou e ono mafai ona e ole atu i ai, pe ola lelei e tausia pateta e teuina mo le taumalulu.
Ma o le tala lelei o pateta e le o tele galuega mo le fai togalaau.
Nofoaga ma eleele
E tatau ona totoina le pateta i se eria lea e le itiiti ifo ma le ono itula o le la, i le eleele e fua mai i le fua o le fugalaau ma lelei. O eleele palapala eleʻele e faigata tele i fualaʻau tele e fausia ai. E tatau foi ona avea o se nofoaga e te leʻi totoina ai pateta, tamato , pepa , poʻo le isalaʻelu mo le lua tausaga talu ai, e puipuia ai faʻamaʻi eleele.
Totoina
O le ae totoina vave ituaiga vaitau o le vaitau pe a mafai ona galue le eleele ma pe a oʻo i le 40 tikeri Fahrenheit. O vaitau o le vaitau ma le vaitau e mafai ona toto i le tasi i le fa vaiaso ao lei oʻo i le lua o le tautotogo.
E tatau ona e totoina fatu pateta e leai ni fatu patipati, o loʻo maua i totonu o togalaau togalaau, nurseries, ma faʻamaumauga.
Mo se amataga vave i lau vave pateta, o le a e manao e "faʻafefe" i latou. O le uiga o lenei mea o le faʻapipiʻiina o lau fatu, mata-pito i luga, i totonu o se atigipusa i se mea malulu, mago mo le tasi i le lua vaiaso, seia oʻo ina tupu aʻe mata.
E le manaʻomia ona e faʻatau i le ogatotonu ma le vaitau o le pateta; na ona totoina fatu i soo se taimi lava e te sauni ai.
E mafai ona totō uma fatu pateta. O na mea e sili atu nai lo le moa moa e mafai ona vavaeina ina ia tasi i le tolu mata i le fasipepa (e ui lava e te le faia lenei mea pe afai e te le manaʻo i ai.) Tau lava ia e tuʻuina le pateta pati ma nofo i fafo mo le itiiti ifo i le 24 itula ao lei totoina ina ia le fiafia le itu o le itu ma latou le pala.
E tele auala mo le totoina o pateta i lau togalaau:
- Totoina i vaʻa: Faʻataʻu se vaʻa ono i le valu inisi le loloto ma tuʻu le pateta 12 inisi le va. Faʻavaa e fa inisi o palapala.
- Toto i totō totō totō: Fuʻu se pu ono i le valu inisi le lautele ma le lautele, tuʻu le pateta i totonu o le pu ma ufiufi ile fa inisi o palapala.
- I totonu o koneteina e pei o palu, lapisi otaota, poʻo faʻailoga uaea. Tuu ono inisi o le palapala poo le mea e faʻafefiloi i le pito i lalo, tuʻu pateta i luga o le palapala, ma ufiufi i le fa inisi o le palapala.
Totoina o le Potatoes
O le totoina o pateta e faigofie lava. Latou te manaʻomia se inisi tasi o le vai i le vaiaso, ma afai ua e teuteu lau laʻau ma le faapalaga, o le a le manaʻomia le faʻamalo. Afai e te leʻi teuteuina le eleele ma le faapalaga poʻo isi mea faʻalaʻau, e mafai ona e faʻafefiloi se faʻamalositino faʻalauteleina i totonu o le eleele i le totōina o taimi, mulimuli i faatonuga i soʻo se oloa e te filifili e faʻaaoga.
I le faaopoopo atu i le tausia o le nofoaga e faasūsūina ma vele vao, e tatau ona e pipiʻi lau pateta i taimi uma. Hilling faʻamautinoa e tumau pea le eleele ile fatu ma e le liliu lau lanu meamata (o fualaʻau lanumeamata oona). A oʻo le laulaʻau o lau pateta e 12 inisi le maualuga, faʻaopopo le palapala poʻo le vaomago i le pito i luga o le vili po o le pu, ma tuʻu ai le tolu i le fa inisi o laʻau e faʻaalia.
E te manaʻo e fai lenei mea i vaiaso uma, ma ia mautinoa e te tuua le pito i luga o inisi o laʻau e faʻaalia i taimi taʻitasi.
Pests ma faʻamaʻi
O meaola faalafua masani ma faamaʻi mo pateta e aofia ai:
- Colorado Potato Beetle: meaʻai i luga o le lima, meaʻai, ma fuamoa mai laau totō
- Fele beetles: taofi le vao e leai ni meaʻai e leai se mea e te maua ai ni pusi moa, faʻamalolo i se fasimoli iniseti
- Leafhoppers: oso i le vai mai le pulupulu
- Aphids: oso i le vai mai le pulupulu
- Scab: fua o fua o laau toto, ituaiga laau toto ('Norland' 'Chieftain,' 'Russet Burbank')
- Luga Paʻu: fua o fualaau aina, faamama mamanu o le vaitau muamua ma tubers, ituaiga o laau toto ('Sebago,' 'Elba,' 'Allegheny')
Afai o loʻo i ai meaola e pei ona taua i luga i lau togalaau, e fautuaina e ufiufi lau pateta pateta ma se faʻasologa vavave e faʻafefe ai le faʻalavelave.
Seleseleina
E mafai ona taina ni pateta fou i soo se taimi i le gasologa o le vaitau, i le taimi lava e te vaʻai ai i luga o laau. Afai o loʻo e totoina pateta e teu ai, o le ae manao e tuʻu le lanu enaena. Oti ese, ona tuu lea o pateta i le eleele mo ni nai vaiaso, ia mautinoa e selesele ae e te leʻi maua se malulu.
O le auala sili e selesele ai pateta o le faʻaaogaina lea o se vaitusi eli, ma amata i le pito i fafo o le maupuepue poʻo le vaeluaga. Taumafai e maua le vavae i le loloto i le eleele pe a mafai, ma sii i luga e selesele le pateta.
E mafai ona e faʻapolopolo fatu pateta mai lau togalaau mai lea tausaga i lea tausaga. Faʻasaʻo faʻapolopolo fualaʻau maloloina i se nofoaga malulu, mago. O le mea lelei e uiga i lenei mea, i le aluga o taimi, ua e faʻamutaina i se paʻu pateta e fetaui lelei ma tulaga i lau togalaau.
Le teuina o pateta, taofi i latou i se malulu ae le o le malolo, pogisa malo ma nisi o mea manogi. Aua nei fufuluina muamua aʻo leʻi teuina, ae tuu i latou e nonofo i ni nai aso pe a uma le seleselega ina ia paʻu lelei ai soʻo se palapala e pipii i le tubers.
O le tasi laau e masani ona gaosia i le va o le lua ma le sefulu pauna pateta.
Eseesega
Taimi Muamua (65 aso seia oʻo i le seleselega):
- Russet Norkotah
- Red Norland
- Yukon Gold
- Adirondack Red
- Adirondack Blue
- Caribe
- Early Rose
Midseason (80 aso seia oʻo i le seleselega):
- Kennebec
- Idaho Russet
- Blue uma
- Purple Viking
- Austrian Crescent
- Lanu Mumu
- Rose Finn Apple
- French Fafaga
- Yellow Finn
Taimi Late (90+ aso seia oʻo i le seleselega):
- Siamani Butterball
- Manuʻa
- Carola
- Sebago
- Purple Peruvian
- Katahdin
- Elba
- Green Mountain
- Red Thumb