Numida meleagris
E masani ona faʻapipiʻiina ma aofia ai i le aoina o manulele i fafo, o le faʻaofuofu o le faʻaofuofu o se manulele faigofie ona iloagofie ma le manulele taaalo lautele i Aferika. I isi itu o le lalolagi, o le tele o felafolafoaiga ma faatoaga o nei manulele e mafai ona masani ona iloa ma sosola ese, e masani ona aoga mo manu manu ia iloa lenei manua iloga ma mataʻutia.
Igoa Taatele : Lafumanu Faʻasao, Faʻasalaga Faʻasusu, Faʻasalaina Faʻasalalau
Igoa Saienitisi : Numida meleagris
Aiga Saienitisi : Faitino
Faʻaaliga:
- Tulafono Taufaaofi : Tele, pale, taulaʻi pito i luga, mea mumu, pito i luga
- Toa : 20-25 inisi le umi ma le 38-inch inisiua, tino lapotopoto, uumi, siʻusiʻu siʻusiʻu, ulu laʻititi
- Colours : Blue, mumu, moli, lanu uliuli, paʻepaʻe, enaena, lanu, uumi
- Faailoga : Manulele male ma tamaitai e tutusa ma le lanu uliuli po o le uliuli uliuli faatasi ma se mea eleelea, o se mamanu o ni fasi paʻepaʻe paʻepaʻe. I luga o apaʻau, e faʻapipiʻi le pito i luga o paʻu paʻu. O le ua e uliuli uliuli ma e mafai ona faaali mai se sipuni vaivai. O foliga e leai se paʻu lanumoana ma ni lanu mumu mumu i lalo o le pili. O le pale e faʻapipiʻiina i se pulou enaena po o se moli lanumoli-lanumoana "pulou" ma se pu e tolu tafatafa. O vae ma vae vaefiafia e fulufulu.
E i ai foi faailoga tutusa a tagata matutua ae o latou laumei ma le pu e itiiti lava le atinaʻe ma o le lanu atoa e sili atu ona enaena enaena enaena ma lanu paʻepaʻe.
E i ai le tele o vaega laiti o le faʻafefiloi o le faʻafefiloi ma o mea taʻitasi e faʻaalia ai ni fesuiaiga o le lapoa, faʻapea foʻi le eseesega ole pulou ma wattle. E tele isi lanu eseese o manu felelei, e aofia ai le vae , paʻepaʻe poʻo le paʻu manu.
Meaʻai: Fatu, iniseti, aʻa, gata, meaola, fatu, fualaau, fugalaau ( Vaʻai: Omnivorous )
Nofoaga ma Alaga:
O nei manulele lapopoa e sili ona matala, laufanua matutu ma nofoaga o savanna ma laau tafolafola po o vao ua ufiufi, ma e masani ona maua i nofoaga o faatoaga faapea foi paka tafao po o togalaau. E masani lava ona aloese mai nofoaga e pei o vaomatua ma vaomatua, ma e le o iai foi mai le toafa.
O la latou lava aganuʻu e aofia ai nofoaga masani i totonu o Sahara i Aferika, ae na faʻauluina lelei i le tele o itulagi i le lalolagi atoa, e aofia ai Yemen i sisifo, i saute o Farani, Ausetalia ma Pasila. O manulele e sosola ese mai le lafu manu poʻo le lafu manu e mafai ona vaaia toetoe lava i soo se mea ma e mafai ona faʻatulagaina le tele o tagata.
Vocalizations:
O nei manufelelei o loʻo i ai se 'au-kek-kek' 'oloʻo' aiʻese, ma le fiafia e iai se leo vevela. O lenei valaau e toe faia i se tulaga tumau, e ui lava e mafai ona faateleina le palolo e faailoa ai le faanatinati po o le faʻailoga. O le leo e leotele ma e mafai ona ave mamao mamao.
Amio:
O le faʻafefeteina o falalaʻau e feoloolo, o manu felelei, aemaise lava i le taumalulu pe a mafai ona faʻapotopoto le faitau selau o selau manu mo le faʻamalosi . I le vaitau o le faʻatoʻaga, e laʻititi vaega ma atonu e na o se lua o manulele, faatasi ma a latou fanau pe a maeʻa. O nei manulele e oso i laau ae o le aso e sili ona savali e lele, e ui o le a latou sosola pe a fai e taufaamatau. Laʻau faʻafefiloi e faʻafefea foʻi ona faʻaauau pea le pefu paʻu e taofi ai la latou fulufulu i luga o le tulaga.
O nei manulele e masani ona faʻatoʻa fale ma tausia o ni soa i isi moa. Talu ai latou te 'ai i iniseti tele, latou te aoga i le puleaina o tagata o manufeʻai, aemaise lava faʻamaʻi.
E mafai foi ona aoga e lapatai atu ai i isi moa e uiga i tafao lata ane po o isi taufaamatau ma a latou leo leotele, telefoni.
Faʻafouina:
O nei manulele e masani lava o le monogamous, ma o la latou faauoga tumau e aofia ai tamaloloa o loo auai i faiga sauā, e oo lava i taua matautia ma taumafai e faatosina tamaitai. O le faamoega o se paʻu papaʻu i luga o le eleele, e masani lava i vao vao po o vao, ma e mafai pe leai foʻi ni mutia vao. E mafai ona toetoe lava a tusi i luga o le pito i luga le fuamoa e pei o le ova, e ese mai i le papaʻe e oʻo i le lanu o le lanu ma e foliga mai e lanu i le lanu enaena. E 6-15 fuamoa i le brood , ma o le fafine e faʻaaogaina fuamoa mo le 25-30 aso.
A maeʻa le pulou, o moa muamua - e taʻua o keeti - e mafai ona alu ese mai le faamoega ma vave faʻamalosi mo i latou lava. O le matua matua o le tele o le tausiga mo moa mo le 10-14 aso muamua aʻo toe foʻi mai le tamaʻitaʻi mai le taimi o le faʻasologa.
E nonofo manu felelei ma le latou aiga mo le 50-75 aso aʻo leʻi amata ona tutoʻatasi, ae mafai ona nonofo i tafatafa o le kulupu seia oʻo i le isi vaitau o le faʻatoʻaga.
Faʻasagaga o Faʻasalalau Matagofie:
O nei manulele o le a asiasi i tuafale i nofoaga talafeagai pe afai o loʻo maua nofoaga e fafaga ai le eleele, aemaise lava pe a maua ni sana poʻo ni millet ma pe afai e latalata le laʻau e faʻaogaina ai le saogalemu. I totonu o le fanua, e masani ona latou fafao i luga o auala auala e mafai ai ona sasaa le saito. O latou foi o manulele lauiloa i zoos ma avia i le lalolagi atoa.
Faasao:
E le o faamataʻuina pe lamatia le faʻafefeteina o fualaau oona, ma o le mea moni, o latou tulaga ma numera o le faitau aofaʻi o loʻo faʻatupulaia le aofaʻi o fanua faʻatoʻaga ma faateleina ai nofoaga talafeagai. O nei manulele e faigofie ona fafagaina mo meaai pe osofaia e taifau ma pusi, ae ui i lea, e masani ona sauaina i latou e faifaatoaga o loʻo manatu ia i latou o se taufaʻatau i fua o fatu.
Manuʻa tutusa:
- Crested Guineafowl ( Guttera pucherani )
- Vulturine Guineafowl ( Acryllium vulturinum )
- Wild Turkey ( Meleagris gallopavo )
- Southern Cassowary ( Casuarius casuarius )