Dendrocopos tele
O le laupapa pito sili ona laugatasia i Europa ma Asia, o le vaomatua lapoʻa tele o se tasi lea o mea sili ona taua e iloa i Amerika i Matu. Naʻo le tasi le mea na faʻamaonia i le itu i sisifo o Aleutian Islands na faamaumauina (e ui lava i foliga mai o le manu i le ata 2011 o le Big Year ), ae o manu felelei e masani lava ona faʻamoemoe mo nisi. Vaʻaia ma matagofie, o lenei fafie o se manulele taatele e iloa i vao matua ma paka i totonu.
Igoa Taʻatele: Laʻau Uila Manuia, Sili Laʻau Uila
Igoa Saienisi: Dedrocopos autu
Scientific Family: Picidae
Faʻaaliga:
- Bill : Mumu, uliuli, saʻo
- Laʻasaga : 8-10 inisi le umi ma le 16-inisi le fafie, pou saʻo, ulu ulu, tulivae
- Colours : Black, white, red, pink, buff, gray
- Faailoga : Eseese foliga o manulele male ma tamaitai. E i ai i tagata se uluga paʻepaʻe, alafau ma muaulu o loʻo faʻamalamalamaina i le uli, o le pale uliuli ma se lanu mumu sesega. O se lanu uliuli o le lanu e oʻo atu i luga o le paʻepaʻe paʻepaʻe, ma o le tua e lanu uliuli. O apaʻau ma le siʻusiʻu e uliuli ma paʻu papaʻe, ma o se paʻu paʻepaʻe paʻepaʻe lapopoa e lauiloa i luga o tauaʻau pe a paʻu ma lele. O lalo ifo e paʻepaʻe ma o loʻo ufiufi le lanu moana. O tamaitai e tutusa ma alii ae o loʻo i ai se pepe uliuli nai lo le mumu. O tamaʻi mamoe e talitutusa ma tagata matutua ae o loʻo i ai se pale mumu, lanu enaena lanu moana ma e sili atu le paʻu i luga ma lalo. O faʻamau o le tauau e le o faʻamatalaina foi i manu felelei.
Meaai: Iniseti, lapisi, fatu, fuamoa, nati, fualaau aina ( Vaʻai: Omnivorous )
Nofoaga ma Alaga:
O nei faifaatoaga ua salalau solo i vaeluaga o vaomatua po o vaeluaga o vaomatua ma vaomatua, aemaise lava i nofoaga o loo i ai ni lima agaʻi o laau tetele, pine ma laau toto. E mafai foi ona maua i taimi uma i paka, togalaau ma tuafale.
O le taamilosaga ile taamilosaga mo le vaomatua laʻau tele e aofia ai le tele o Europa ma matuitotonu o Europa ma Asia, faʻasalalau mai le Malo Tele e ala atu Siberia i Iapani ma Saina. O ituaiga meaola e le lautele i Turkey ma e maua foi i Sepania, Potukale ma Aferika i matu, ae maise lava Morocco, e ui lava o le faitau afe o tagata e gata mamao i saute.
E ui o nei manulele e le masani ona faimalaga, e mafai ona avea ma mea o loʻo iai ma atonu e feʻaveaʻi e tusa ai ma meaʻai sili ona lelei ile tausaga. O faʻalavelave faʻafuaseʻi o le taumalulu i le itu i Saute e ono mafai ona tupu i le tele o tausaga pe a leaga le vao i matu.
Vocalizations:
O le leo leo tele ma le maualuga, e masani lava ona faʻalogoina ma e mafai ona toe faia i taimi masani, vavave faʻavave, e ui e le vavalalata vavalalata e avea o se pese. O le taamilosaga a le atunuu e vave ma e amata mai i le 8-20 pa i le sekone i se aotelega, o le a le afaina. O le taalili e sili ona taatele i le tautotogo ma le amataga o le taumafanafana.
Amio:
O nei tagata faifaatoaga e masani ona tutoatasi pe maua taitoalua. Pe a feosofi , latou te sopo i luga i tafatafa o ogalaau poʻo lala lapopoa, e suʻeina i totonu ma papa o iniseti. O le a latou teuina foʻi pine i pine o laau e toe iloilo mulimuli ane pe a maualalo meaʻai. O la latou solaʻaga o se faʻagesegese le faʻavaivaia ma le puʻu puʻupuʻu e faʻapipiʻi faʻatasi ma le pipiʻi.
Faʻafouina:
O nei manulele e tasi , ma o se mafutaga vavalalata e aofia ai faʻataʻitaʻiga laiti. O manulele alii ma tamaitai o le a galulue e viliina se pu i lalo i se laau talafeagai, e masani lava o se laau vaivai po o se laau ua oti, ma tuu le avanoa 5-60 futu le maualuga i luga o le eleele. E leai se faʻaoloa tele e fausia, e ui lava o le avanoa e mafai ona ufiufi i luga o vaʻa laupapa e faʻaumatia mai le taʻavale.
O laumei laupapa lapoʻa lapopoa e lanu-paʻepaʻe, ma le 4-7 fuamoa i totonu o se au masani. E na o le toatasi le tama e faataatia i le tausaga, ma e galulue uma matua e faʻafefiloi fua mo le 15-16 aso. O le tamaititi maualuga e nofo i totonu o le faamoega mo le 20-24 aso i le maea ai o le vevela, ma o le a fafaga ma fafaga e matua uma i lena vaitaimi.
Faʻasaga atu i le tele o laʻau laupapa:
O le a vave ona asiasi atu le au faifaatoaga i le mea e maua ai le fatu o le sunflower , suet , pata o le pīnati ma peanesi ma o mea e maua ai e laau matutua ni avanoa mo le faʻaleleia.
O le lafoaia o laau tuai e mafai ona tosina mai ai nei tagata fai laau mo le tausiga i nofoaga talafeagai, ma le faaitiitia o togafitiga o iniseti i luga o laau o le a mautinoa ai le faaauau pea o punaoa taumafa o protein.
Faasao:
O nei tagata faifaatoaga e le o faamataʻuina pe lamatia, ma o le mea moni, o le salalau o le Dutch Elm Disease e tuua i tua o le oti, o laau felanulanuaʻi o loʻo fesoasoani i le vaʻavaʻai laupapa e tele mea e faʻalauteleina i latou i le tele o nofoaga. O manu felelei i totonu o taulaga e mafai ona fesuisuiai lautele e fuafua i le maua o nofoaga talafeagai e tautuu ai, lea e masani ona faaitiitia pe a aveese laau mate mo le saogalemu poo mafuaaga matagofie. O meaʻai talafeagai talafeagai, e aofia ai fale faʻatoʻa fale, ma faʻamalosia ai foi le galuega a lenei manulele i nofoaga faʻasao.
Manuʻa tutusa:
- Suria Woodpecker ( Dendrocopos syriacus )
- Tufuga Laʻau i Totonu Tutotonu ( Dendrocopos medius )
- Whitepecked Woodpecker ( Dendrocopos leucotos )
- Ole mea e leai se mea e iai ( Dendrocopos laiti )
- White-Winged Woodpecker ( Dendrocopos leucopterus )
- Hairy Woodpecker ( Picoides villosus )